การใช้พืชสมุนไพรให้ถูกวิธี

การใช้พืชสมุนไพรให้ถูกวิธี
- ใช้ถูกโรค ต้องศึกษาสรรพคุณของพืชสมุนไพรให้เข้าใจเสียก่อนว่าต้นนี้ต้นนั้นใช้แก็โรคอะไร และควรใช้ให้ถูกกับโรคที่เป็นอยู่ จะทำให้การใช้พืชสมุนไพรมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

- ใช้ถูกต้น ปัจจุบันนี้มีการเรียกชื่อต้นไม้ต่างๆ มากมาย ทั้งที่คุ้นเคยและไม่คุ้นเคย และภาษาต่างๆ ก็ผิดเพี้ยนไปจากสมัยก่อน แต่ละท้องถิ่นมีชื่อเรียกที่แตกต่างกัน ดังนั้นการใช้ควรที่จะศึกษาให้ดี และควรใช้ให้ถูกต้น สิ่งสำคัญคือจะต้องเรียนรู้ชื่อทางวิทยาศาสตร์ เพราะชื่อทางวิทยาศาสตร์ไม่สามารถที่จะเปลี่ยนแปลงได้

- ใช้ถูกส่วน พืชนั้นประกอบไปด้วยส่วนต่างๆ เช่น ใบ ลำต้น ดอก ผล เมล็ด หัว เหง้า ราก เป็นต้น แต่จะต้องเข้าใจว่าส่วนต่างๆ ของพืชนั้นมีสรรพคุณและโทษที่แตกต่างกัน ดังนั้นควรรู้จักใช้ให้ถูกส่วนว่าควรจะใช้ส่วนไหนจึงจะดี

- ใช้ถูกขนาด เมื่อเรียนรู้แล้วว่าควรจะใช้ส่วนไหนแล้ว ก็ควรเรียนรู้ด้วยว่าควรใช้ในปริมาณเท่าไรจึงจะดี ถ้าใช้มากก็อาจเป็นโทษไดก้ ดังนั้นจึงควรใช้ให้ถูกขนาด

- ใช้ถูกวิธี การใช้พืชสมุนไพรนั้นจะต้องเรียนรู้ด้วยว่าควรใช้อย่างไรและควรใช้ให้ถูกวิธี อย่างพืชบางชนิดจะต้องเอาไปต้มก่อน หรือบางชนิดจะต้องเอาไปตำก่อน เป็นต้น ดังนั้นการเรียนรู้วิธีการใช้ก็เป็นสิ่งที่สำคัญไม่แพ้กัน

สมุนไพรรักษาโรค

ขอบเขตของการใช้พืชสมุนไพร
สมุนไพรนั้นเป็นสิ่งที่ช่วยบำบัดอาการหรือโรคต่างๆ ซึ่งจะช่วยให้บรรเทาได้ แต่ไม่สามารถรักษาโรครุนแรงหรืออุบัติเหตุฉุกเฉินให้หายได้ทันที เพราะการใช้พืชสมุนไพรนั้นมีขอบเขตและข้อจำกัดในการใช้เช่นกัน เนื่องจากพืชสมุนไพรนั้น ไม่ได้ออกฤทธิ์อย่างรวดเร็วแต่จะค่อยออกฤทธิ์อย่างช้าๆ ซึ่งไม่เหมาะกับโรคร้ายแรงหรืออุบัติเหตุฉุกเฉิน ดังนั้นหากมีอาการหนักมากให้ไปพบแพทย์จะดีกว่า

ส่วนต่างๆของพืชที่ใช้เป็นยาสมุนไพร ( Herbal Herbs )

ส่วนต่างๆของพืชที่นำมาใช้เป็นยาสมุนไพร
ราก ได้แก่ ส่วนที่ทำหน้าที่ในการหาอาหารค้ำจุนลำต้น แต่ในพืชหลายชนิดนั้นเกิดการปรับตัว พัฒนาโครงสร้างของรากให้มีหน้าที่ พิเศษต่างๆ หนึ่งในนั้นคือ การเป็นรากสะสมอาหาร ทำหน้าที่สะสมสารอาหารต่างๆ ที่ต้นพืชผลิตได้ และส่วนนี้เองที่ถูกนำมาใช้ในการปรุงยาสมุนไพร ในที่นี้จะยกตัวอย่างเพื่อให้เกิดความเข้าใจมากขึ้น เช่น หนอนตายอยาก กระชาย เป็นต้น

พืชสมุนไพรไทย (Thai Herbs)

ลำต้น ได้แก่ ส่วนที่อยู่เหนือดินที่พืชใช้เป็นแกนหลักให้สามารถยืนตั้งอยู่ได้ อาจจะเป็นต้นไม้ที่เป็นเถาเลื้อย ทอดนอน ตั้งตรง หรือบางต้นอาจมีเนื้อไม้แข็งแรง ขณะที่บางต้นเป็นไม้ล้มลุก อ่อนนิ่ม ขึ้นกับพืชอื่นๆไป เวลานำมาใช้เราก็มักจะนำลำต้นของพืชสมุนไพรมาฝานให้เป็นแว่นๆ แผ่นบางๆ ก่อนที่จะนำไปใช้ เช่น ขมิ้นต้น สะเดา ม้ากระทืบโลง บอระเพ็ด เป็นต้น

ใบ เป็นส่วนที่นิยมนำมาใช้ทำเป็นยาสมุนไพรมากที่สุดอีกส่วนหนึ่ง หลายชนิดใช้ยอดอ่อน ใบอ่อนมาปรุงเป็นอาหาร ก็ถือว่าเป็นการกินอาหารให้มีคุณสมบัติเป็นยาไปในตัว โดยใบของพืชที่นำมาทำเป็นยาได้นั้นมีมากมายหลายชนิด เช่น ฟ้าทะลาย พลู ฝรั่ง เตยหอม สะเดา ตำลึง เป็นต้น

ดอก เป็นส่วนที่พืชสร้างขึ้นมาเพื่อใช้ในการสืบพันธุ์ และมีช่วงเวลาบานหรือออกดอกแตกต่างกัน พืชหลายชนิดออกดอกเพียงปีละครั้งเท่านั้น จึงต้องเก็บยาสมุนไพรในรูปแบบอื่นๆ เช่น อบแห้ง เป็นต้น ส่วนการนำไปใช้นั้น อาจแบ่งย่อยได้อีก เช่น ส่วนของกลีบดอก เกสร หรือในบางชนิดที่สามารถใช้ได้ทั้งดอก แต่ต้องเก็บดอกตูมหรือดอกบาน เป็นต้น ตัวอย่างของพืชสมุนไพรที่ใช้ส่วนของดอกมาปรุงเป็นยา ได้แก่ คำฝอย ดอกบัว มะลิ กุหลาบ จำปี จำปา (ไม้ดอกหอม) เป็นต้น

ผล ได้แก่ ส่วนที่เกิดจากดอกที่ได้รับการผสมและเจริญเติบโตจนเป็นผล โดยส่วนใหญ่แล้ว ผลแก่จะเป็นผลที่ถูกนำมาใช้ทำเป็นยา ซึ่งวคุณภาพของยาสมุนไพรนั้นจะขึ้นกับความสมบูรณ์และอายุของผลด้วย ตำราต่างๆ จึงระบุไว้อย่างชัดเจนถึงอายุของผลที่จะนำมาใช้ และเราก็จะต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด ตัวอย่างสมุนไพรที่ใช้ผล เช่น มะขามป้อม มะขาม กระเจี๊ยบแดง มะเฟือง มะเกลือ เป็นต้น

เมล็ด เมื่อแกะส่วนของผลออกเราก็จะพบส่วนที่เรียกว่า เมล็ด ซึ่งซ่อนอยู่ภายในได้ไม่ยากนัก สำหรับเมล็ดนั้น มนุษย์เรานำมาใช้กันอย่างแพร่หลาย เพราะเชื่อกันว่าภายในเมล็ดนั้น พืชได้มีการสะสมสารสำคัญต่างๆ เอาไว้เพื่อปกป้องและส่งเสริมให้ต้นอ่อนที่อยู่ภายในอยู่รอดได้เป็นระยะเวลานาน โดยเฉพาะในตำราจีนมักมีความเชื่อว่า ผู้ที่กำลังอ่อนเพลียในระยะพักฟื้นหากได้รับประทานเมล็ดพืชที่กำลังงอก เช่น ถั่วงอกเข้าไป จะทำให้ได้รับพลังจนหายวันหายคืนในที่สุด แต่ถ้ามองในอีกด้านหนึ่งที่ส่วนของเมล็ดมีอายุการเก็บรักษาโดยที่ยังมีชีวิตอยู่ด้วยได้ยาวนาน ก็หมายถึงการคงคุณสมบัติการเป็นยาสมุนไพรไว้ได้อย่างดีนั่นเอง

เหง้าหรือหัว ยังมีพืชอีกกลุ่มหนึ่งที่มีส่วนที่อยู่ใต้ดิน แต่ไม่ใช่ราก ที่จริงแล้วมันคือ ส่วนของลำต้นที่เรียกว่าเหง้าหรือหัวนั่นเอง มักพบได้กับพืชในกลุ่มขิง ข่า ไพล ส่วนของเหง้านี้มักมีน้ำมันหอมระเหยในหลายชนิด

ความหมายของพืชสมุนไพร ( Medicinal Plants )

พืชสมุนไพร หมายถึง ส่วนต่างๆของพืชที่สามารถนำมาใช้ทำเป็นยาบำบัดรักษาโรค ซึ่งเป็นถูมิปัญญาท้องถิ่นที่สามารถนำเอาสมบัติของพืชแต่ละชนิดมาประยุกต์ใช้ สำหรับพันธุ์พืชโดยทั่วไปมีมากมายหลากหลายชนิด พืชบางชนิดมีคุณสมบัติที่จะบำบัดโรคได้หลายโรคขึ้นอยู่กับวิธีการนำไปใช้ แต่มีพืชหลายชนิดที่ต่างชนิดกัน แต่กลับมีคุณสมบัติในการรักษาโรคหรือบำบัดอาการเดียวกันได้ และด้วยความที่ประเทศไทยนั้นมีสภาพธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ จึงมีความหลากหลายของพืชพรรณจำนวนมาก ดังนั้นการนำพืชใดมาใช้บำบัดอาการใดนั้นควรจะต้องศึกษาจากผู้ที่มีความรู้ให้ถูกต้องและรอบคอบเสียก่อน

สมุนไพรไทย (Thai herbs)

สมุนไพรไทย ( Thai Herbs )

สมุนไพร ไทยนี้ มีค่ามาก
พระเจ้าอยู่หัว ทรงฝาก ให้รักษา
แต่ปู่ย่า ตายาย ใช้กันมา
ควรลูกหลาน รู้รักษา ใช้สืบไป

พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ


สำหรับวงการสมุนไพรไทยนั้น ผู้ที่มีความเชี่ยวชาญและมากด้วยความรู้ในการใช้สมุนไพรรักษาโรคนั้นเรียกว่า “หมอยา” ซึ่งมักจะมีกระจายอยู่ทั่วไปตามภูมิถาคต่างๆ อาทิ หมอยาภาคเหนือ ภาคอีสาน เป็นต้น ซึ่งบุคคลเหล่านี้เป็นผู้ที่ได้รับการถ่ายทอดจากบรรพบุรุษได้รับการส่งผ่าน ตำรายา ที่จดบันทึกตำราสูตรยาต่างๆ ให้เราลูกหลานได้รู้จักคุณค่าของสมุนไพร