มะลิลา มะพร้าว (สมุนไพรกลุ่มยาบำรุงกำลัง)

พืชสมุนไพร กลุ่มยาแก้อ่อนเพลียบำรุงกำลัง
เหมาะสำหรับคนป่วยที่กำลังพักฟื้น และจากการที่มีส่วนผสมของน้ำตาลในการปรุง แล้วก็จะช่วยให้พลังงานกับร่างกายของผู้ป่วย

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้พุ่มใบเดี่ยวเกิดขึ้นบนดินดอกมีลักษณะเป็นช่อ ดอกออกที่ปลายยอด กลีบดอกมีชั้นเดียว (มะลิลา) ถ้าดอกโตเป็นพุ่ม กลีบดอกซ้อนกันแน่น เรียกว่า มะลิซ้อน มีดอกสีขาว กลิ่นหอม

มะลิลา

ชื่อที่ใช้เรียก "มะลิลา" ( Jasminum sambac L. Aiton )

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ดอกหอม : มีน้ำมันหอมระเหยใช้อบขนม เข้ายาหอม แก้หืด ใช้ลอยน้ำดื่มให้ความรู้สึกชื่นใจ
ราก : ฝนกินแก้ร้อนใน เสียดท้อง ขับประจำเดือน
ใบ : บดละเอียดพอกรักษาแผลพุพอง แก้ไข้ ขับน้ำมัน ทำยาหยอดตา

มะพร้าว

ชื่อที่ใช้เรียก "มะพร้าว" ( Cocos nucifera L. var. nucifera )

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้ต้นใบประกอบแบบขนนกเกิดขึ้นบนดินดอกมีลักษณะเป็นช่อ เป็นพืชใบเลี้ยงเดี่ยว ใบย่อยรูปแถบมีเส้นกลางใบที่เป็นก้านแข็งสีเหลือง ดอกออกตามซอกใบ ดอกย่อยสีขาว ผลรับประทานได้

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
น้ำมะพร้าว : ขับปัสสะวะ ขับพยาธิ และนำไปทำน้ำส้มสายชู (vinegar) ถอนพิษยาเบื่อ ยาเมา แก้อ่อนเพลีย นิยมให้สตรีที่ตั้งครรภ์ดื่ม เป็นยาฝาดสมาน แก้บิด แก้ไอ

มะตูม บุนนาค (สมุนไพรกลุ่มบำรุงกำลัง)

พืชสมุนไพร กลุ่มยาแก้อ่อนเพลียบำรุงกำลัง
เหมาะสำหรับคนป่วยที่กำลังพักฟื้น และจากการที่มีส่วนผสมของน้ำตาลในการปรุง แล้วก็จะช่วยให้พลังงานกับร่างกายของผู้ป่วย

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้ต้นใบประกอบแบบขนนกเกิดขึ้นบนดินดอกเดี่ยว ลำต้นและกิ่งก้านมีหนาม เมื่อส่องกับแดดจะเห็นรูโปร่งแสงจำนวนมาก กลีบดอกมีสีขาว ผลกลมโตเปลือกแข็งเป็นลายสีน้ำตาล

มะตูม

ชื่อที่ใช้เรียก "มะตูม" Aegle marmelos (L) Correa ex Roxb.

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ผลอ่อน : ฝานตากแห้งคั่วให้เหลือง ชงรับประทาน เรียกว่า “น้ำมะตูม”
ผลแก่ : ใช้เชื่อมรับประทาน
ผลสุก : ชงดื่ม ช่วยระบาย รักษาธาตุ
ใบ : ใส่แกงบวชเพื่อแต่งกลิ่น

บุนนาค

ชื่อที่ใช้เรียก "บุนนาค" Mesua Ferrea L.

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้ต้นใบเดี่ยวเกิดขึ้นบนดินดอกเดี่ยว ใบรูปไข่ ปลายใบแหลม ดอกออกตามง่ามใบ กลีบดอกมีสีขาว งามสะดุดตา มีเกสรตัวผู้เป็นเส้นฝอยจำนวนมาก

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ดอกสด : กลั่นให้น้ำมันหอมระเหย (volatile oil) ใช้แต่งกลิ่นสบู่
ดอกแห้ง : ใช้เข้ายาหอม (เกสรทั้งห้า) บำรุงธาตู เข้ายาแก้ลม บำรุงหัวใจ เป็นยาขับเสมหะ
ผล : ขับเหงื่อ ฝาดสมาน

ผักชีล้อม ผักบุ้งทะเล (พืชสมุนไพรกลุ่มถอนพิษ)

พืชสมุนไพร กลุ่มพืชถอนพิษ
เป็นพืชสมุนไพรที่สามารถช่วยขับพิษออกจากร่างกาย หรือบางชนิดใช้แก้พิษภายนอก เช่น จากการถูกหนอนคัน เป็นต้น

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นพืชล้มลุกใบประกอบแบบขนนกเกิดขึ้นบนดินดอกมีลักษณะเป็นช่อ ขึ้นตามที่น้ำท่วมขังตื้นๆ ใบย่อยรูปไข่ปลายใบแหลม ขอบใบจักฟันเลื่อย ก้านใบกลมโปร่งใสสีเขียวอ่อน ดอกรูปร่มดอกย่อยสีขาว มีกลิ่นหอมฉุน

ผักชีล้อม

ชื่อที่ใช้เรียก "ผักชีล้อม" ( Oenanthe javanica Blume DC. )

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ทั้งต้น : แต่งกลิ่น
ลูก : รับประทานเป็นยาขับลมในลำไส้
ทั้งต้น : ใช้ทานเป็นผัก มักใช้รวมกับผักบุ้ง ต้นอบไอน้ำรมเข้ากระโจมทั้งตัว แก้บวม แก้เหน็บชา ขับเหงื่อ

ผักบุ้งทะเล

ชื่อที่ใช้เรียก "ผักบุ้งทะเล" ( Ipomoea pes-caprae (L) R. Br.

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้เลื้อยใบเดี่ยวเกิดขึ้นบนดินดอกมีลักษณะเป็นช่อ ขึ้นตามชายหาด ริมฝั่งทะเล ลำต้นแดง ใบรูปไข่กลับ ปลายใบเว้าลึก แผ่นใบหนา กลีบดอกเชื่อมเป็นหลอดมีรอยพับรูปดาว สีชมพูสด

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
น้ำคั้นจากต้นใบ ราก(ขยี้) : ทาแก้พิษแมงกระพรุนไฟได้ดีมาก
ราก : ขับปัสสะวะในโรคกระเพาะปัสสะวะอักเสบ
ใบ : เป็นยาพอก ต้มอาบรักษาโรคผิวหนัง แก้ไข้ รักษาไขข้ออักเสบ

รางจืด ว่านหางจระเข้ (พืชสมุนไพรกลุ่มถอนพิษ)

พืชสมุนไพร กลุ่มพืชถอนพิษ
เป็นพืชสมุนไพรที่สามารถช่วยขับพิษออกจากร่างกาย หรือบางชนิดใช่แก้พิษภายนอก เช่น จากการถูกหนอนคัน เป็นต้น

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นไม้เลื้อยใบเดี่ยวขึ้นบนดินดอกมีลักษณะเป็นช่อ ใบรูปไข่ ปลายแหลม ดอกย่อยมีกลีบดอกสีม่วงอ่อน ใจกลางดอกสีขาว

รางจืด

ชื่อที่ใช้เรียก "รางจืด" ( Thunbergia laurifolia Lindl. )

สรรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
ใบ : ใช้ปรุงเป็นยาถอนพิษไข้ เป็นยาพอกบาดแผล
รากและเถา : ต้มรับประทานแก้ร้อนใน กระหายน้ำ

ว่านหางจรเข้

ชื่อที่ใช้เรียก "ว่านหางจระเข้" ( Aloe vera L. Burm. F. )

ลักษณะพฤกษศาสตร์
เป็นพืชล้มลุกใบเดี่ยวเป็นไม้ทะเลทรายดอกมีลักษณะเป็นช่อ ใบรูปหอกปลายใบแหลม ขอบใบเป็นหนามสั้นๆ อวบน้ำและหนาเนื้อใบเป็นวุ้นใส ดอกย่อยมีกลีบดอกเชื่อมกันเป็นหลอด กลีบดอกมีสีเหลืองถึงส้มแดง

สรพคุณและส่วนที่นำมาใช้เป็นยา
เหง้าหรือลำต้น : ต้ม เอาน้ำรับประทานแก้หนองใน
วุ้น : ปิดขมับแก้ปวดศรีษะได้ดี ปิดแผลโดนไฟไหม้ น้ำร้อนลวกได้ดีมาก ปัจจุบันนิยมนำมาเชื่อมเป็นขนมหวาน
น้ำ ( เมือกจากเนื้อใบ ) : เป็นยาระบาย ทาแผลภายนอก แผลสด